Monthly Archives: mei 2015

download (4)

Mateloos genieten van een drankje?

Bijna twee miljard mensen drinken wereldwijd regelmatig alcohol. Een feestje is geen feest zonder bier, wijn, cocktails en sterke drank. Na een dag hard werken is er niets beter dan een fris biertje als beloning. We houden ons dan ook graag voor dat alcohol niet alleen voor ontspanning zorgt, maar ook goed is voor de gezondheid: meer dan vier glazen alcohol per week zorgen voor 52% minder kans op reumatische artritis, meer dan 20 glazen alcohol per maand geven de kleinste kans op het metabolische syndroom en zeven tot dertien drankjes verminderen het meest de kans op dementie.

Het hart ophalen aan alcohol
Alcohol vermindert ook de kans op problemen met het hart. Dat komt goed uit, aangezien coronaire hartziekten doodsoorzaak nummer één zijn in welvaartslanden. Dit wordt onder andere veroorzaakt door een teveel aan zogenaamde ‘low-density lipoproteins’ (LDL’s). De oxidatie van van deze proteïnen resulteert in OxLDL, dat vervolgens wordt verwijderd door macrofagen. Deze cellen ruimen lichaamsvreemde stoffen en kapotte delen op door ze in hun geheel ‘op te slokken’ en vervolgens af te breken. Door het verwijderen van deze geöxideerde LDL’s oimages (1)ntstaan zogenaamde ‘foam’ cellen, die er lekker uitzien als schuim. Hoe meer foam cellen er ontstaan, hoe moeilijker het wordt om cholesterol te verwijderen. Hierdoor ontstaat er plaque die ervoor zorgt dat de slagaders nauwer worden.
High-density lipoproteins (HDL’s) kunnen juist voorkomen dat de slagaders dicht slibben. Door regelmatig alcohol te drinken neemt het aantal HDL’s toe. Daarbij is rode wijn het meest effectieve geneesmiddel, maar witte wijn en bier heeft ook een positief effect. Een te hoog alcoholpercentage, zoals whisky, werkt wel weer averechts.

Drink met mate
Een teveel aan alcohol zorgt er juist voor dat de functie van HDL’s geremd wordt. Overmatig alcoholgebruik zorgt bijvoorbeeld voor een grotere kans op hoge bloeddruk, hartaanval, hartritmestoornissen, leverfalen en cardiomyopathie, ook wel hartspierziekte genoemd, waarbij de hartspieren niet meer goed kunnen samentrekken. Bij jongeren zorgt het bovendien voor een slechte ontwikkeling van het brein doordat de grijze stof wordt aangetast en de groei van witte stof wordt geremd.

Carcinogeen
Helaas is ook drinken met mate niet zonder gevaren. Alcohol is een klasse één carcinogeen, de risico’s ervan zijn dus onomstreden. Borstkanker krijg je met één glas al 8% sneller. Dat percentage is 2% hoger voor darmkanker. Het drinken van meer dan zes glazen alcohol zorgt drie keer eerder voor kanker in de mond en keel. Hoe meer het alcoholgebruik, des te groter de kans. Hetzelfde geldt voor slimages (2)okdarmkanker.
De reden voor de grotere kans op kanker heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat acetaldehyde, een product dat overblijft als alcohol wordt afgebroken, zorgt voor verwijdering van stukken uit DNA-strengen, afwijkingen van chromosomen, het ontstaan van mutaties in het DNA, minder goede celdeling en een minder effectief BRCA1 gen, dat kanker onderdrukt.  Bovendien is alcohol een antioxidant, wat ook geassocieerd wordt met kanker.

Je hebt het voor het kiezen
Al met al is er dus geen goede optie: of je drinkt geen alcohol, maar dan heb je meer kans op hartziekten, of je drinkt regelmatig één glaasje, maar dan is er een grote kans dat je één of andere kankersoort krijgt. Je zou er haast moedeloos van worden.

Literatuur:

  • Di Giuseppe, D., Alfredsson, L., Bottai, M., Askling, J., & Wolk, A. (2012). Long term alcohol intake and risk of rheumatoid arthritis in women: a population based cohort study. Bmj345.
  • Freiberg, M. S., Cabral, H. J., Heeren, T. C., Vasan, R. S., & Ellison, R. C. (2004). Alcohol consumption and the prevalence of the metabolic syndrome in the US A cross-sectional analysis of data from the Third National Health and Nutrition Examination Survey. Diabetes Care27(12), 2954-2959.
  • Harvie, M., Howell, A., &   Evans, D. G. (2015). Can Diet and Lifestyle Prevent Breast Cancer: What Is the Evidence? Geraadpleegd op 22 mei, van http://jpmph.org/journal/view.php?doi=10.3961/jpmph.14.052
  • Mukamal, K. J., Kuller, L. H., Fitzpatrick, A. L., Longstreth Jr, W. T., Mittleman, M. A., & Siscovick, D. S. (2003). Prospective study of alcohol consumption and risk of dementia in older adults. Jama289(11), 1405-1413.
  • O’Malley, S. S., Gueorguieva, R., Wu, R., & Jatlow, P. I. (2015). Acute alcohol consumption elevates serum bilirubin: An endogenous antioxidant. Drug and alcohol dependence149, 87-92.
  • Roswall, N., & Weiderpass, E. (2015). Alcohol as a Risk Factor for Cancer: Existing Evidence in a Global Perspective. Journal of Preventive Medicine and Public Health48(1), 1.
  • Squeglia, L. M., Tapert, S. F., Sullivan, E. V., Jacobus, J., Meloy, M. J., Rohlfing, T., & Pfefferbaum, A. (2015). Brain development in heavy-drinking adolescents. American Journal of Psychiatry, AJP in Advance, doi: 10.1176/appi.ajp.2015.14101249.

 

download (2)

Actie onder de wol: wat er gebeurt als je slaapt

Alle dieren slapen, de één wat langer dan de ander. Zo slaapt een giraf nog geen twee uur per dag, terwijl de tweevingerige luiaard zijn naam eer aandoet met 20 uur slaap. De mens zit daar ongeveer tussenin met gemiddeld acht uur.
De functie van slapen is nog steeds niet helemaal bekend. Wel is het duidelijk dat het een belangrijke rol moet spelen, aangezien dieren in  het wild een groot risico lopen in zo’n onoplettende toestand. Ze zouden zich alleen in zo’n zwakke positie brengen als het daadwerkelijk nodig is.
Inmiddels is men erachter gekomen dat het in ieder geval een belangrijke factor is voor een goede gezondheid. Chronische slaaptekort heeft grote gevolgen voor de mens. Sterker nog, het kan zelfs dodelijk zijn.

Grote schoonmaak
Een belangrijke reden voor slaap lijkt te zijn dat ’s nachts er een grote schoonmaakbeurt in het brein is. Er komen allerlei gifstoffen in de hersenen door verschillende processen. Omdat de hersencellen erg gevoelig zijn, is het belangrijk dat deze zo snel mogelijk worden opgeruimd. Er zijn zelfs stoffen die voor blijvende neurale beschadigingen zorgen. Zowel overdag als in de nacht worden deze giffen dan ook weggehaald. Dat wordt gedaan door het zogenaamde interstitiële vloeistof dat om de neuronen stroomt en stoffen uitwisselt met het cerebrale vloeistof. Maar tijdens het slapen gebeurt de schoonmaak twee keer zo snel. Deze versnelling is te danken aan 60% meer ruimte vodownload (1)or interstitiële vloeistof doordat de hersencellen krimpen.

Barrière voor het brein
Slaaptekort zorgt er ook voor dat bacteriën en virussen makkelijker kunnen doordringen tot de hersenen. Normaal gesproken zorgt de bloed-hersenbarrière door sterke verbindingen tussen de cellen ervoor dat kleine deeltjes in het bloed niet bij de hersenen kunnen komen. Dit is een natuurlijke blokkade tegen bacteriën en virussen. Dankzij actieve transportsystemen kunnen er wel gewenste moleculen uitgewisseld worden.
Maar door chronische slaaptekort wordt de bloed-hersenbarrière makkelijker doordringbaar voor ongewenste indringers, zo bleek uit een onderzoek dat is verschenen in The Journal of Neuroscience. Dezelfde onderzoekers kwamen er ook achter dat de bloed-hersenbarrière minder glucose naar de hersenen bracht doordat de expressie van genen voor het aanmaken van glucosetransporters werd onderdrukt door slaaptekort. Glucose is één van de belangrijkste voedingstoffen voor het brein en is onmisbaar.

Niet meer en niet minder
Als je minder dan zeven uur per dag slaapt of vele keren per nacht wakker wordt, heb je een grotere kans op hartfalen. Ook het lange termijn geheugen gaat erdoor achteruit. Bovendien krijg je er ADHD symptomen van, zoals minder goed presteren, hyperactiviteit, prikkelbaarheid en concentratieproblemen.
Te veel slaap is misschien wel nog slechter. Mensen die langer dan 7,5 uur slapen overlijden eerder dan mensen die minder dan zeven uur nachtrust hebben. Wat de oorzaak hiervoor is, is nog niet bekend.

Literatuur:

  • He, J., Hsuchou, H., He, Y., Kastin, A. J., Wang, Y., & Pan, W. (2014). Sleep restriction impairs blood–brain barrier function. The Journal of Neuroscience,34(44), 14697-14706.
  • Xie, L., Kang, H., Xu, Q., Chen, M. J., Liao, Y., Thiyagarajan, M., … & Nedergaard, M. (2013). Sleep drives metabolite clearance from the adult brain.science342(6156), 373-377.
  • Yoon, S. Y. R., Jain, U. R., & Shapiro, C. M. (2013). Sleep and daytime function in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder: subtype differences. Sleep medicine14(7), 648-655.
  • Youngstedt, S. D., & Kripke, D. F. (2004). Long sleep and mortality: rationale for sleep restriction. Sleep medicine reviews8(3), 159-174.
download

Krekel kebab en bugnuggets voor een betere toekomst

Ondanks het heftige betoog van Al Gore is ondertussen bijna iedereen het er wel over eens dat de aarde opwarmt. Het gevolg van deze opwarming is dat in bepaalde delen er langdurige droogte en waterschaarste is, terwijl op andere plekken meer overstromingen voorkomen. Daarom is het belangrijk dat dit probleem op alle mogelijke manieren wordt ingeperkt. Eén mogelijkheid is het veranderen van vleesconcsumptie.

Brutokosten voor een burger
Er wordt per jaar 83,7 kilo aan vlees per Nederlander geslacht. Om aan dit aanbod te kunnen voldoen is er dan ook een massaproductie van dieren. Maar het produceren van vlees kost ontzettend veel energie. Als er een kilo vlees in je pan ligt, heeft dat 6.000 tot 12.000 liter water gekost. 22% van het water dat wereldwdownload (3)ijd gebruikt wordt, wordt besteed aan het proces van dieren fokken en laten groeien totdat het in ons winkelwagentje ligt. En dat terwijl water schaars is in een groot deel van de wereld.
Er wordt niet alleen veel water gebruikt voor de vleesproductie, maar er komen ook nog eens veel broeikasgassen vrij door de vleesindustrie. Er wordt geschat dat 15 tot 24% van het totale aantal broeikasgassen hieraan te wijten is. Eén kilo kip kost de natuur 1,1 kilo CO2-uitstoot. Maar dat is niets vergeleken met de kosten van een kilo rundvlees: dat kost ons 14,8 kilo aan vrijkomende CO2. Dit staat gelijk aan ongeveer 25 liter verbruikte benzine door een auto. Deze hoge kosten komen door de verzorging van de dieren, het voedsel dat in het vee gestopt moet worden en er vervolgens weer uit gaat en het transporteren en verpakken van het vlees.

Toekomstig drama
De genoemde cijfers zijn al angstaanjagend, maar dit valt in het niet bij wat ons in de toekomst te wachten staat. In ontwikkelingslanden is de trend te zien dat ze daar steeds meer vlees gaan consumeren. Bovendien blijft het aantal mensen op de wereld toenemen. Daarom zal in 2027 er wereldwijd 330 miljard kilo vlees gegeten worden, wat 2,5 keer zo veel is als in 1983. Ten eerste zal er niet aan deze vraag voldaan kunnen worden, maar belangrijker nog is dat we onze ondergang tegemoet gaan als we inderdaad die richting op gaan. Door al die broeikasgassen zal de temperatuur alleen maar blijven stijgen wat voor droogte op de ene plek zorgt en overstromingen op de andere plek.

Sprinkhanentortilla en meelwormencurry
download (2)De grote oplossing voor de dreigende verderfenis is het zoeken van alternatief voedsel. De mens is nu eenmaal geen herbivoor, dus dat iedereen een vegetarisch dieet aanhoudt zal nooit een werkelijkheid worden. We kunnen wel voor vervangende dierlijke eiwitten zorgen zodatde natuur een minder hoge rekening in de schoot geworpen krijgt. In Colombia eten ze bijvoorbeeld geroosterde mieren en in Cambodja staat gefrituurde vogelspinnen regelmatig op het menu. Ook meelwormen en sprinkhanen zijn favoriete hapjes in het buitenland. Dit is niet alleen beter voor het milieu – ze kunnen planten beter omzetten in eiwitten en hebben minder verzorging en ruimte nodig – maar ook voor de consumeerder doordat ze vele vitamines, mineralen en alle essentiële aminozuren bevatten. Bovendien zitten er juist weinig ongezonde verzadigde vetten in. Wees een waaghals en probeer eens een curry met meelwormen of een sprinkhanentortilla.

Literatuur:

  • Bos, ten, R. Het geniale dier – een andere antropologie. Amsterdam: Uitgeverij Boom, 2008.
  • Braun, B. (2015). Keverkroket. Scientific American 1, p. 77.
  • Fiala, N. (2008). Meeting the demand: An estimation of potential future greenhouse gas emissions from meat production. Ecological economics 67(3,) pp. 412-419.
  • Hoekstra, A.Y., & Mekonnen, M.M. (2012). The water footprint of humanity. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 109(9), pp. 3232-3237.
  • Mekonnen, M.M., & Hoekstra, A.Y. (2010). The green, blue and grey water footprint of farm animals and animal products. Van http://doc.utwente.nl/76912/.
  • Mizyed, N. (2009). Impacts of Climate Change on Water Resources Availability and Agricultural Water Demand in the West Bank. Water Resources Management 23, pp. 2015-2029.
  • Roy, P., Orikasa, T., Thammawong, M., Nakamura, N., Xu, Q., & Shiina, T. (2012). Life cycle of meats: an opportunity to abate the greenhouse gas emission from meat industry in Japan. Journal of environmental management,93(1), 218-224
16242737445_bc815611d7

Kwispeldans als gebarentaal voor bijen

Er vliegt een bij de bijenkorf in om vervolgens rondjes te gaan draaien. Meteen komen andere bijen massaal eromheen staan en maken dezelfde draaibewegingen. Vervolgens trekken ze er allemaal op uit waarna ze even later met een grote buit weer thuiskomen.

Gebarentaal
Na uitgebreide observaties heeft Karl von Frisch in 1940 dit proces ontcijferd. Hij kwam erachter dat de bij die als eerste rondjes gaat draaien, de werfster, de omgeving afspeurt voor voedsel. Als ze iets gevonden heeft gaat ze terug naar de korf en voert ze een dans uit om aan te geven waar het eten is te vinden. Ze doet een ronde dans, in de vorm van kleine rondjes, als het voedsel binnen een straal van 50 meter te vinden is. De volgers zijn bijen die deze dans opmerken en dan gaan meedansen. Daarna gaan ze allemaal om de bijenkorf cirkelen op zoek naar het lekkers.

De kwispeldans geeft aan waar het voedsel is.

De kwispeldans geeft aan waar het voedsel is.

Als het eten verder weg is dan 50 meter wordt de complexere kwispeldans uitgevoerd. Dan maakt de werfster een 8-figuur door eerst een halve cirkel te maken, vervolgens rechtdoor te lopen terwijl de bij met het achterlijf heen en weer gaat, en tenslotte een halve cirkel te maken in de andere richting. De hoek van het rechte stuk ten opzichte van de zon geeft aan welke kant de volgers op moeten. Hoe sneller er gekwispeld wordt, hoe verder de afstand is.

Morsecode
Dit gedrag kan bij de ingang van de bijenkorf plaatsvinden, maar ook middenin de korf waar geen licht is. Dat betekent dat bijen niet alleen gebruik maken van gebarentaal tijdens de dans. In 2011 zijn Hasegawa en Ikeno tot de conclusie gekomen dat ook het geluid meespeelt. Het klinkt als een logische vaststelling waarvan je je afvraagt waarom dat niet eerder bedacht is. Het probleem is alleen dat er ontzettend veel geluid in een bijenkorf is. De vleugels maken niet alleen geluid tijdens het dansen of vliegen, maar ook bij verschillende andere handelingen als het waaieren om de korf te koelen in zomerse dagen. In alle gevallen maken de vleugels geluid op ongeveer dezelfde frequentie, namelijk 250-300 Hz. Toch kunnen volgers de dans van de werfster te midden van al het lawaai eruit pikken. Hoe doen ze dat? Tijdens de bijendans wordt er een ritme gemaakt met de vleugels door tussendoor stille intervallen te maken. Bij andere bewegingsgeluiden maken de bijen een constant geluid. Op die manier weten ze precies wanneer iemand aan het dansen is.519742656_48ebacb974_o

Genetische dialecten
Net als mensen hebben bijen dialecten. Het grootste verschil tussen dialecten is wanneer de rondedans en wanneer de kwispeldans wordt gebruikt. Bij de ene kolonie wordt de rondedans gedaan als het voedsel binnen de 50 meter van de bijenkorf ligt, terwijl de andere kolonie deze dans nog uitvoeren als het eten binnen de 100 meter ligt. Onderzoekers hebben een koningin bevrucht met een bij met een ander dialect. Hieruit kwam nageslacht waarvan een deel het dialect ‘sprak’ van de koningin, terwijl het andere deel dat van de mannetjesbij gebruikte. Hierdoor werd duidelijk dat dialecten bij bijen ontstaan door genetische verschillen.

Literatuur:

  • Grüter, C., Farina, W.M., (2009). The honeybee waggle dance: can we follow the steps? Trends in Ecology & Evolution 24(5), pp. 242-247.
  • Hasegawa, Y., Ikeno, H. (2011). How Do Honeybees Attract Nestmates Using Waggle Dances in Dark and Noisy Hives? PLoS ONE 6(5): e19619. doi:10.1371/journal.pone.0019619
  • Johnson, R.N., Oldroyd, B.P., Barron, A.B., Crozier, R.H. (2002). Genetic Control of the Honey Bee (Apis mellifera) Dance Language: Segregating Dance Forms in a Backcrossed Colony. Journal of Heredity 93(3): pp. 170-173.