Tag Archives: rondedans

16242737445_bc815611d7

Kwispeldans als gebarentaal voor bijen

Er vliegt een bij de bijenkorf in om vervolgens rondjes te gaan draaien. Meteen komen andere bijen massaal eromheen staan en maken dezelfde draaibewegingen. Vervolgens trekken ze er allemaal op uit waarna ze even later met een grote buit weer thuiskomen.

Gebarentaal
Na uitgebreide observaties heeft Karl von Frisch in 1940 dit proces ontcijferd. Hij kwam erachter dat de bij die als eerste rondjes gaat draaien, de werfster, de omgeving afspeurt voor voedsel. Als ze iets gevonden heeft gaat ze terug naar de korf en voert ze een dans uit om aan te geven waar het eten is te vinden. Ze doet een ronde dans, in de vorm van kleine rondjes, als het voedsel binnen een straal van 50 meter te vinden is. De volgers zijn bijen die deze dans opmerken en dan gaan meedansen. Daarna gaan ze allemaal om de bijenkorf cirkelen op zoek naar het lekkers.

De kwispeldans geeft aan waar het voedsel is.

De kwispeldans geeft aan waar het voedsel is.

Als het eten verder weg is dan 50 meter wordt de complexere kwispeldans uitgevoerd. Dan maakt de werfster een 8-figuur door eerst een halve cirkel te maken, vervolgens rechtdoor te lopen terwijl de bij met het achterlijf heen en weer gaat, en tenslotte een halve cirkel te maken in de andere richting. De hoek van het rechte stuk ten opzichte van de zon geeft aan welke kant de volgers op moeten. Hoe sneller er gekwispeld wordt, hoe verder de afstand is.

Morsecode
Dit gedrag kan bij de ingang van de bijenkorf plaatsvinden, maar ook middenin de korf waar geen licht is. Dat betekent dat bijen niet alleen gebruik maken van gebarentaal tijdens de dans. In 2011 zijn Hasegawa en Ikeno tot de conclusie gekomen dat ook het geluid meespeelt. Het klinkt als een logische vaststelling waarvan je je afvraagt waarom dat niet eerder bedacht is. Het probleem is alleen dat er ontzettend veel geluid in een bijenkorf is. De vleugels maken niet alleen geluid tijdens het dansen of vliegen, maar ook bij verschillende andere handelingen als het waaieren om de korf te koelen in zomerse dagen. In alle gevallen maken de vleugels geluid op ongeveer dezelfde frequentie, namelijk 250-300 Hz. Toch kunnen volgers de dans van de werfster te midden van al het lawaai eruit pikken. Hoe doen ze dat? Tijdens de bijendans wordt er een ritme gemaakt met de vleugels door tussendoor stille intervallen te maken. Bij andere bewegingsgeluiden maken de bijen een constant geluid. Op die manier weten ze precies wanneer iemand aan het dansen is.519742656_48ebacb974_o

Genetische dialecten
Net als mensen hebben bijen dialecten. Het grootste verschil tussen dialecten is wanneer de rondedans en wanneer de kwispeldans wordt gebruikt. Bij de ene kolonie wordt de rondedans gedaan als het voedsel binnen de 50 meter van de bijenkorf ligt, terwijl de andere kolonie deze dans nog uitvoeren als het eten binnen de 100 meter ligt. Onderzoekers hebben een koningin bevrucht met een bij met een ander dialect. Hieruit kwam nageslacht waarvan een deel het dialect ‘sprak’ van de koningin, terwijl het andere deel dat van de mannetjesbij gebruikte. Hierdoor werd duidelijk dat dialecten bij bijen ontstaan door genetische verschillen.

Literatuur:

  • Grüter, C., Farina, W.M., (2009). The honeybee waggle dance: can we follow the steps? Trends in Ecology & Evolution 24(5), pp. 242-247.
  • Hasegawa, Y., Ikeno, H. (2011). How Do Honeybees Attract Nestmates Using Waggle Dances in Dark and Noisy Hives? PLoS ONE 6(5): e19619. doi:10.1371/journal.pone.0019619
  • Johnson, R.N., Oldroyd, B.P., Barron, A.B., Crozier, R.H. (2002). Genetic Control of the Honey Bee (Apis mellifera) Dance Language: Segregating Dance Forms in a Backcrossed Colony. Journal of Heredity 93(3): pp. 170-173.